‘Alles wat je wil weten over warmtepompen’

Op 10 december 2025 vonden meer dan 110 geïnteresseerden hun weg naar Herberg Macharius voor het negende Energent-café met als lange titel ‘Alles wat je altijd wilde weten over warmtepompen, maar nooit durfde vragen.’ Een overvolle zaal; warmtepompen spreken duidelijk aan!

Bassiste Trui Amerlinck opende de avond met haar stemmige contrabas. Daarna kwamen de sprekers het podium op:  Indra Van Sande van Stad Gent, prof. Michel De Paepe van UGent, Sander Goossens van GeoTherma en Tom Keppens van Energent (Thuisbasis). Het gesprek werd in goede banen geleid door voorzitter John Vandaele. De sprekers gaven heel veel concrete informatie over warmtepompen. Daarom is dit een uitgebreid verslag. Maar wat hebben we die avond nu precies geleerd?

Les 1 | De efficiëntie van een warmtepomp

Woon je niet in een zeer recente nieuwbouw, dan verwarm je jouw huis wellicht met aardgas of misschien met stookolie. Je energieverbruik voor verwarming situeert zich wellicht tussen de 8.000 en 18.000 kWh per jaar. Je elektriciteitsverbruik zit tussen de 1.000 en 3.000 kWh. Hiermee wordt al meteen duidelijk dat de verwarming veruit de grootste energieslurper in je huis is. Het veranderende klimaat dwingt ons om met grote spoed af te stappen van energieverbruik gebaseerd op verbranding. Gelukkig kan dat. 

Door over te schakelen op warmtepomptechnologie kunnen we met een derde tot zelfs maar een vijfde van de energie die we vandaag moeten aankopen, onze huizen verwarmen; een efficiëntiesprong om van achterover te vallen. Het geheim? Je gebruikt gratis beschikbare omgevingswarmte uit de lucht in je tuin of uit de bodem onder je huis. Door een vernuftig systeem van compressie en verdamping van een koelmiddel kan je met weinig elektriciteit veel warmte onttrekken aan de omgeving.

Prof. Michel De Paepe legde ons zeer inzichtelijk uit hoe een warmtepomp precies werkt (cfr. powerpointpresentatie). Zelfs als je de elektriciteit voor de warmtepomp zou opwekken met fossiele brandstoffen – wat vandaag overigens al grotendeels niet meer het geval is – dan nog heb je maar half zoveel energie nodig om eenzelfde gebouw te verwarmen. 

Les 2 | Mis je kans niet om bij de volgende ketelwissel meteen voor een warmtepomp te gaan.

Hoe zit dat? Momenteel is gas goedkoop ten opzichte van elektriciteit, maar morgen zal dat niet langer het geval zijn. Kies je vandaag voor verwarming op gas, dan lijkt dat nu goedkoper. Tijdens de levensduur van het toestel zal gas echter alsmaar duurder worden. Kijk dus niet enkel naar de situatie vandaag, maar maak een projectie op langere termijn. Bereken je terugverdientijd niet op basis van de huidige gasprijs, want die is binnenkort achterhaald. Laat je ook niet verleiden tot aankoop van een hybride warmtepomp, want ook die draait deels op gas. Een aanvullend argument. Door gas aan te kopen steun je de Russische economie, door om te schakelen naar een warmtepomp niet meer.

Les 3 | Wacht niet met een warmtepomp tot je CV-ketel de geest geeft. 

Hoe zit dat? Een warmtepomp is in tegenstelling tot een centraleverwarmingsketel (CV-ketel) niet van vandaag op morgen geplaatst. Wanneer je CV-ketel plots definitief in panne valt, is er vaak onvoldoende tijd om een warmtepomp te plaatsen en zal je noodgedwongen de CV-ketel vervangen door een nieuwe.

Les 4 | Kiezen is moeilijk – welke warmtepomp koop ik?

Hier wordt het wat ingewikkelder en minder eenduidig…. Het korte antwoord: er is geen eenheidsoplossing die overal toepasbaar is, zoals bij een CV-ketel. Laat je bijstaan en maak jezelf warmtepompgeletterd. In het algemeen kwamen toch enkele richtlijnen naar voren. 

Type warmtepompen

Qua type heb je de keuze tussen een lucht-lucht warmtepomp, een lucht-water warmtepomp en een geothermische warmtepomp. 

Een lucht-lucht warmtepomp werkt hetzelfde als een airco. In de winter kan je ermee warmen, in de zomer ermee koelen. Ze haalt warmte uit de omgevingslucht en geeft die via een warme luchtstroom af aan je huis. Voordeel: goedkoper in aankoop, vooral interessant als je een klein huis of appartement hebt waar voorheen elektrisch verwarmd werd en waar dus geen radiatoren zijn. Voor dit type heb je als afgiftesysteem geen radiatoren, maar wel luchtblazers nodig. Het team van prof. De Paepe kwam zelfs tot de conclusie dat dit type het best presteert, maar dat werd in twijfel getrokken door andere panelleden. 

Een lucht-water warmtepomp wordt het vaakst gekozen bij omschakeling naar warmtepomp. Met dit type haal je warmte uit de lucht en geef je ze via het water van je radiatoren of andere afgifte-elementen af aan je huis. In principe kan je deze warmtepomp gewoon aansluiten op je bestaande radiatoren. 

Een geothermische warmtepomp is een buitenbeentje. Ze haalt haar warmte uit de diepe ondergrond, tot 150 meter diep. Een dubbelgeplooide darm wordt tot zo diep gebracht en vervolgens wordt er water doorheen gepompt. Wanneer het water boven komt, heeft het een temperatuur van 8 à 12 °C. Dat is in het putje winter veel interessanter dan de vrieslucht uit je tuin. Zo haalt een geothermische warmtepomp een erg hoge efficiëntie. Nadeel is de prijs. De boring alleen al kost 10.000 euro. Voor zo’n geothermische boring heb je een voor een vrachtwagen bereikbare tuin nodig en gelden er allerlei afstandsregels. 

Vermogen en afgiftesysteem

Qua vermogen en afgiftesysteem wordt het nog iets complexer. Het gewenste vermogen van je warmtepomp hangt af van de warmtevraag, dus van grootte van je huis of van het gedeelte van je huis dat je wil verwarmen. En uiteraard ook van de isolatiegraad van je huis. Hoe meer warmte je nodig hebt om je huis te verwarmen (op de koudste dag van het jaar), hoe groter het vermogen van je warmtepomp moet zijn. Je kan die dimensionering met een warmteverliesberekening laten uitrekenen of je kan dat op basis van je huidig gasverbruik proberen min of meer inschatten. Een correcte bepaling van het vermogen van je warmtepomp is zéér belangrijk voor de goede werking ervan. 

Ook het afgiftesysteem is zeer belangrijk. De warmtepomp met een bepaald vermogen moet haar warmte immers ook kunnen afgeven aan de lucht van je huiskamer. Dat is minder eenvoudig dan bij een CV-ketel op gas en radiatoren, omdat de warmtepomp liefst van al haar warmte afgeeft op een zo laag mogelijke temperatuur. Anders verliest ze veel van haar rendement.

Vloerverwarming is de ‘radiator’ die op de laagst mogelijke temperatuur werkt en is dus het ideale afgiftesysteem vanuit het oogpunt van de warmtepomp. Misschien is het niet mogelijk of aangewezen om je vloer te vernieuwen, en misschien is dat ook niet nodig. Wanneer de radiatoren voldoende overbemeten zijn, kan warmte-afgifte ook via de radiatoren, op een temperatuur die weliswaar hoger is dan bij vloerverwarming, maar die liefst onder de 50°C blijft. Moderne radiatoren met drie lagen lamellen (de gekartelde ‘vleugels’) zijn daartoe het best in staat. Je kan jouw radiator in de moeilijkst te verwarmen ruimte(s) ook vervangen door grotere radiatoren, of er onderaan ventilatortjes op plaatsen, of ze vervangen door ventiloconvectoren die erop voorzien zijn om met water op lage temperatuur zo veel mogelijk warmte af te geven aan de lucht. Dat zijn allemaal manieren om met relatief koud radiatorwater maximaal warmte uit de warmtepomp af te geven aan de lucht in je huis. 

Isolatiegraad van je huis

Uiteraard zal alles beter werken naarmate je huis beter geïsoleerd is. Een goede isolatie van minstens dak en ramen, en zo mogelijk ook gevels en vloer zal sterk bijdragen tot een succesvolle omschakeling naar een warmtepomp. Het zal ook beter werken als je je huis continu verwarmt, dus (quasi) zonder nachtverlaging. Op die manier kan de warmtepomp zo gelijkmatig mogelijk werken, wat haar rendement en levensduur zal verhogen. Sander Goossens van Geotherma heeft die moeilijke uitleg mooi geïllustreerd met volgende metafoor. Denk aan een emmer met een gaatje erin, waarin je water giet met een gieter.

Tenslotte moet ook het kopstuk van de gieter voldoende breed zijn. Daarin zitten allemaal kleine perforaties, waardoor je de gieter niet zoals een emmer of brandslang meteen kan leeggieten. Een gieter met een te smal kopstuk zal moeilijk voldoende water kunnen geven, hoe groot hij ook is, en des te meer nog als het gat in de emmer vrij groot is. Met andere woorden: het afgiftesysteem van je warmtedistributie in huis is gebonden aan een lage afgiftetemperatuur, en dus moet het voldoende oppervlakte of omvang hebben om de warmte te kunnen overdragen. 

Les 5 | Je staat er niet alleen voor! Laat je helpen bij een warmtepomp. 

Een warmtepomp is duur in aankoop. Reken op minimaal 7.000 euro voor lucht-lucht, 15.000 euro voor lucht-water en 25.000 euro voor geothermie. Laat je daar niet door afschrikken. Wie een warmtepomp koopt, kan rekenen op de Vlaamse MijnVerbouwPremie, onafhankelijk van je inkomen. Aanvullend kan wie een stabiel inkomen heeft onder een bepaalde grens rekenen op een zeer goedkope tot zelfs gratis Vlaamse MijnVerbouwLening, terugbetaalbaar op maximaal 25 jaar. 

Elke Gentenaar kan een beroep doen op gratis advies en begeleiding bij de energetische renovatie van zijn huis en bij de aanschaf van een warmtepomp via De Energiecentrale. Iedereen, ook niet-Gentenaars, kan tegen betaling een nog intensievere studie met warmteverliesberekening én toegang tot vertrouwde aannemers inhuren bij Energent via het aanbod Warmtewijs. Zo ben je zeker van het juiste vermogen van je warmtepomp en een correcte installatie ervan!

Uitsmijter | Warmtevisie Stad Gent

Stad Gent heeft een warmtevisie opgesteld. Hierbij heeft de stad een gans traject afgelegd, waarin inzichten opgeschoven zijn. Aanvankelijk was het de bedoeling om een warmtenet aan te leggen dat overtollige warmte uit de havenindustrie naar de stad zou brengen om zo gebouwen te verwarmen. Verschillende studies wezen uit dat dit een onrealistische optie was. Ten eerste is er steeds minder restwarmte beschikbaar, omdat de industrie zelf steeds efficiënter omgaat met energie. Ten tweede is het aanleggen van een warmtenet zeer dus. Daarom is het gemakkelijker en logischer dat de warmte die alsnog kan uitgewisseld worden naar naburige grote bedrijven gaat, eerder dan deze over een lange afstand te transporteren tot in het stadscentrum. 

Voor de verwarming van gebouwen is er op kleinere schaal wel nog een rol weggelegd voor warmtenetten, vooral in nieuwbouwprojecten, zoals de projecten waar Energent zelf een warmtenet aanlegt en uitbaat (Potuit en Meergaard). Vaak zal als warmtebron een reeks diepteboringen gebruikt worden, eerder dan restwarmte van de industrie. Ook andere warmtebronnen, zoals de warmte in rioolwater of oppervlaktewater, blijken interessant om lokaal te exploiteren. Elke warmtebron die je wil aanboren voor een warmtenet moet omwille van de hoge aanlegkost een leveringsgarantie van vele tientallen jaren hebben, wat bij restwarmte uit een bedrijf vaak niet realistisch is. 

Voor haar warmtevisie rekent Stad Gent voor het overgrote deel op warmtepompen, individueel of collectief. Zelfs voor beschermde panden zoals het stadhuis. Er zijn momenteel helaas geen cijfers over het aantal warmtepompen in Gent. In nieuwbouw is een warmtepomp de norm, maar bij bestaande huizen staan er wellicht nog maar heel weinig.

Powerpointpresentaties van sprekers

– 10 december 2025, Stefaan Claeys